Тұсау кесу

Бұл не

Жүре бастаған баланың аяғындағы символдық тұсауды кесу рәсімі.

Кімдер қатысады

Ата-ана, туыстар, тұсаукесер — тұсауды кесу үшін арнайы таңдалған адам.

Алғашқы қадам — мереке

Тұсау кесу — бала жүре бастағанда («тәй-тәй басқанда») өткізілетін рәсім. «Тұсау» — атты тұсайтын арқан (тұсаулы ат), ал «кесу» — кесу; «тұсаукесер» — рәсімнің де, оған берілетін сыйдың да аты. Рәсімнің мәні қарапайым әрі сұлу: сәбидің аяғын символдық түрде босатып, қадамы жеңіл, өмір жолы бос болсын. Бала мұнда алғаш рет еркіне жіберілген құлынмен салыстырылады.

Жіп — ала жіп

Тұсауды «ала жіптен» өреді — бірге есілген қара мен ақ талшықтан жасалған екі түсті жіп. Ертеде оның орнына жаңа шөп не қойдың ішегін алуы мүмкін еді. Жіпті ата-ананың өзі дайындағаны жөн, дайын сатып алмаған. Онымен баланың — тұрған немесе отырған — аяғын бос орап қояды, бір қимылмен кесуге болатындай.

Тұсауды кім кеседі

Адамды таңдау — рәсімнің ең маңызды бөлігі: одан балаға қасиет дариды деп есептелген. Тұсауды кесуге құрметті, бақытты, жүрісі жылдам — өмірде «сүрінбейтін» адамды шақырады. Қызға әдетте мінезі жақсы тұрмысты әйел, ұлға — беделді ер адам. Жас бойдақтарды, баяу және жалқауларды шақырмайды: олардың «ілбімсіздігі» балаға жұғуы мүмкін еді.

Рәсім қалай өтеді

Баланың аяғын ақ-қара жіппен орайды.
Кесуші жіпті пышақпен кеседі. Қайшы алмайды: оның екі жүзі бар, ал баланың жолы екіге айырылмауы керек.
Игі сөздер айтады: «Жүйрік бол!», «Шауып кет!», бата береді. Сәбиді «қаз-қаз, балам» деп жігерлендіреді.
Баланы қолынан жетелеп «ақ жолмен» жүргізеді, ал қонақтар «шашу» — тәтті мен ақша шашады; балалар оны теріп алады, олардың «таза қуаты» сәбиге сәттілік әкеледі деп есептейді.
Сәби алғашқы дербес қадамдарын жасайды не жүгіреді; одан кейін дастарқан мен сыйлықтар.

Нышаны

Қара мен ақ — қуаныш пен қайғы, жақсылық пен жамандық қатар жүретін өмірдің бейнесі: бала оларды ажыратып, өз жолымен жүруді үйренуі керек. Пышақ — «екіге айырылмайтын бір жол». Жылдам кесуші жылдамдықты «береді». «Ақ жол» — таза, бақытты жол. «Тұсау» сөзінің өзі атты меңзейді: сәби құлындай қозғалыс еркіндігін алады.

Сыйлар мен дастарқан

Қонақтар киім, орамал, ақша, ойыншық әкеледі: дәстүрлісі — асық, сылдырмақ. Тұсауды кескенге «кәде» тиесілі — мата, орамал не ақша. Дастарқанға ет, бауырсақ, құрт, май және тәттілер қойылады, барлық қатысушыларға тағам таратылады.

Не өзгерді

Бүгін тұсау кесуді бір жас шамасында, үйде не мейрамханада, жиі жүргізушімен өткізеді. Қазіргі жүргізушілер кейде жолдың соңында «зат таңдауды» қосады — сәбиге домбыра, кітап, ақша, алма ұсынып, таңдауына қарай «тағдырын болжайды». Бұл — басқа мәдениеттерден кейін алынған үлгі, ежелгі рәсімнің бөлігі емес: дәстүрлі сипаттамада мұндай ештеңе жоқ.

Қызықты деректер

«Тұсау» — жай «жіп» емес: бұл жылқы шаруашылығындағы нақты зат, аттың алдыңғы аяғының тұсауы. Рәсім сөзбе-сөз «құлынды еркіне жібереді».

Ескерту мақалы: «Тұсауы кесілмеген бала сүріншек болады». Мұнымен рәсімді неге кейінге қалдырмау керегін түсіндірген.

Ұл мен қыздың кесушісі әртүрлі: ұлға — беделді ер адам, қызға — тұрмысты әйел. Осылайша болашақ өмірдің дұрыс үлгісі «берілген».

Шашылған тәттіні теріп жүрген балалар — жай ойын-сауық емес. Балалық қуанышының тазалығы сәбиге «ауысып», сәттілік әкеледі деп есептейді.

Сөздік

Тұсау: Аттың тұсауы; рәсімде — баланың аяғындағы екі түсті жіп.
Тұсау кесу: Баланың тұсауын кесу рәсімі.
Тұсаукесер: Рәсімнің және осы жағдайдағы сыйдың атауы.
Ала жіп: Бірге есілген екі түсті (ақ-қара) жіп.
Кесуші: Тұсауды кесетін адам: құрметті, бақытты, жүрісі жылдам.
Ақ жол: «Ақ жол»: сәттілік жолы және рәсімдегі ақ жол.
Тәй-тәй: Алғашқы қадамды білдіретін балалық сөз.
Қаз-қаз: Баланы жүруге үйрететін мейірімді шақыру.
Шашу: Тәтті мен ақша шашу.
Асық: Асық: дәстүрлі ойыншық әрі ойын.

Салт-дәстүрлер отбасыдан отбасыға қарай өзгеше болуы мүмкін — мұнда жалпы сипаттама берілген.

Мерекеңізді «Той» қосымшасында жоспарлаңыз

Қонақтар, тапсырмалар, бюджет пен кәде — және осы гид әр рәсім үшін қосымшада.

Жақында — Google Play және App Store-да